Zegarki astronautów – co noszono w kosmosie?

Kiedy mówimy o zegarkach, które trafiły do przestrzeni kosmicznej, nie mamy na myśli zwykłych czasomierzy. To urządzenia o niezrównanej precyzji, odporności na ekstremalne warunki i sprawdzonych w ogniu testów przeprowadzanych przez najbardziej wymagających użytkowników – astronautów. Zegarki astronautów to nie tylko narzędzia nawigacyjne, ale także symbole odwagi, technologicznego przełomu i pasji do eksploracji nieznanego. Co noszono w kosmosie? Jakie zegarki przeszły do historii lotów kosmicznych? Ten artykuł odkrywa wszystkie odpowiedzi.

---

Dlaczego zegarek był tak ważny w kosmosie?

Zanim przejdziemy do konkretnych modeli, warto zrozumieć, dlaczego zegarki odegrały tak istotną rolę w załogowych misjach kosmicznych. W epoce przed komputerami pokładowymi o zaawansowanej autonomii, wiele procedur astronauci wykonywali ręcznie. Czas był kluczowym czynnikiem – od manewrów orbitalnych, przez pracę poza statkiem (EVA), aż po precyzyjne planowanie powrotu na Ziemię.

Zegarek musiał być nie tylko dokładny, ale też odporny na wstrząsy, promieniowanie, zmiany ciśnienia, temperatury i zerową grawitację. Musiał być niezawodny, łatwy w obsłudze w grubych rękawicach i możliwy do odczytania nawet w ciemności.

---

Omega Speedmaster – legendarny „Moonwatch”

Jeśli jeden zegarek zasługuje na miano ikony kosmosu, to bez wątpienia jest to Omega Speedmaster Professional. Model ten został wybrany przez NASA w 1965 roku po serii brutalnych testów wytrzymałościowych, które wyeliminowały niemal wszystkich konkurentów.

Dlaczego właśnie Omega?

NASA poddała kandydatów m.in. testom:

• w temperaturze od -18°C do +93°C,
• przy wilgotności 95%,
• w próżni i wysokim ciśnieniu,
• przy ogromnych przyspieszeniach i wibracjach,
• w kontakcie z pyłem, olejami i promieniowaniem.

Omega Speedmaster jako jedyny zegarek przetrwał wszystko. Oficjalnie przyznano mu certyfikację jako zegarka przeznaczonego do wszystkich załogowych misji kosmicznych.

Apollo 11 – pierwszy zegarek na Księżycu

To właśnie Omega Speedmaster znalazła się na nadgarstku Buzza Aldrina podczas spaceru po Księżycu 20 lipca 1969 roku. Neil Armstrong zostawił swój zegarek w module księżycowym jako zapasowy czasomierz po awarii systemu pokładowego. Aldrin więc został pierwszym człowiekiem, który nosił zegarek na powierzchni innego ciała niebieskiego.

---

Nie tylko NASA – zegarki radzieckich kosmonautów

Podczas gdy Omega dominowała w misjach amerykańskich, radzieccy kosmonauci nosili czasomierze produkcji krajowej, m.in.:

Strela

Kosmonauta Aleksiej Leonow, który jako pierwszy człowiek odbył spacer w otwartej przestrzeni kosmicznej w 1965 roku, miał na sobie zegarek Strela – mechaniczny chronograf wyprodukowany przez Pierwszą Moskiewską Fabrykę Zegarków.

Model ten, mimo skromnej konstrukcji, spełnił swoje zadanie i stał się radzieckim odpowiednikiem Speedmastera – choć bez oficjalnej certyfikacji.

Poljot i Raketa

W późniejszych latach pojawiły się także zegarki Poljot 3133 oraz Raketa, wykorzystywane m.in. na pokładach stacji orbitalnych Sojuz i Mir. Poljot był oparty częściowo na szwajcarskim mechanizmie Valjoux 7734, co czyniło go dość zaawansowanym jak na warunki ZSRR.

---

Ciekawostki: inne zegarki w kosmosie

Chociaż Speedmaster i Strela to najbardziej znane modele, z biegiem lat w kosmos trafiły również inne zegarki – niekiedy prywatne, niekiedy eksperymentalne.

Bulova Lunar Pilot

Mało znany fakt: podczas misji Apollo 15, astronauta Dave Scott użył zegarka Bulova Chronograph po tym, jak jego Speedmaster uległ awarii. Model Bulova był zegarkiem zapasowym – i do dziś jest jednym z najbardziej kolekcjonerskich czasomierzy związanych z kosmosem. W 2015 roku marka wydała reedycję tego modelu.

Seiko i Citizen

W programach japońskich i międzynarodowych misjach kosmicznych pojawiały się także zegarki Seiko oraz Citizen Promaster – zwłaszcza w latach 90. i 2000. Citizen nawet zaprojektował modele z tytanu i technologią Eco-Drive do testów w warunkach mikrograwitacji.

---

Nowoczesna era – zegarki w erze ISS i SpaceX

Współczesne misje kosmiczne mają do dyspozycji zaawansowane systemy komputerowe, ale zegarki wciąż pełnią ważną rolę jako osobiste narzędzie backupowe.

Garmin i zegarki cyfrowe

Niektórzy astronauci noszą zegarki Garmin Fenix lub Suunto – głównie ze względu na funkcje telemetryczne, wysokościomierze, pomiary tętna i precyzyjny czas. Są używane podczas treningów, EVA, a także w codziennych czynnościach w stacjach orbitalnych.

Casio G-Shock

Zegarki Casio G-Shock, znane ze swojej pancerności, były również zabierane na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Wybierane są przez astronautów jako osobisty wybór – ze względu na odporność i prostotę.

---

Co zegarek musi przetrwać w kosmosie?

Żaden zegarek nie zostaje dopuszczony do misji załogowej przypadkiem. Oto kilka cech, które musi posiadać zegarek astronauty:

• Odporny na ekstremalne temperatury – od -100°C do +120°C w cieniu i słońcu.
• Praca w próżni – brak powietrza oznacza inne warunki przewodzenia ciepła i nacisku.
• Brak grawitacji – mechanizm musi działać bez zależności od położenia.
• Promieniowanie kosmiczne – mechanizmy elektroniczne muszą być ekranowane.
• Wibracje i przeciążenia – start rakiety to setki G siły przyspieszenia.
• Duża czytelność tarczy – nawet przy niskim oświetleniu lub w kasku.

---

Czy każdy zegarek może polecieć w kosmos?

Nie. Tylko nieliczne modele są certyfikowane do użycia w misjach kosmicznych. Przede wszystkim chodzi o zegarki przetestowane i zatwierdzone przez odpowiednie agencje: NASA, ESA, Roskosmos czy JAXA. Certyfikacja ta obejmuje zarówno zegarki oficjalne, jak i niektóre modele prywatne, które spełniły wewnętrzne normy bezpieczeństwa.

---

Zegarek jako symbol eksploracji

Zegarki, które były w kosmosie, to dziś ikony nie tylko inżynierii, ale i kultury. Symbolizują nie tylko dokładność, ale też ducha przygody, determinacji i technologicznego przełomu. Niezależnie od tego, czy jest to Omega Speedmaster, Strela czy Casio G-Shock – każdy z nich opowiada fascynującą historię ludzkiej obecności poza Ziemią.

---

Podsumowanie

Zegarki astronautów to nie tylko element wyposażenia – to narzędzie ratujące życie, symbol technologii i pasji do odkrywania. Od Omegi na Księżycu, przez radziecką Strelę w przestrzeni, po nowoczesne modele noszone dziś na ISS – każdy zegarek w kosmosie musiał udowodnić swoją wartość. Ich historia to część historii ludzkości – i wciąż pisze się na naszych oczach.